Timor-Leste no ASEAN: Oportunidade no Desafiu
TIMOROMAN.COM-Timor-Leste mak nasaun katóliku ida iha Ásia, maibé moris loroloron povu barak hela iha pobreza, la iha bee mos, no labarik sira mate tanba la iha haan diak. Iha suku-suku, ema sira kontínua reza atu hetan udan no toos diak, maibé realidade mak falta servisu, falta mestra, no hamlaha.
Iha loron 26 Outubru 2024, Timor-Leste sai membru pleno ASEAN. Ida ne’e fó esperansa ba merkadu boot ho konsumidór 650 milión no investimentu trilião dolar. Maibé povu husu: saida benefísiu ba ema ki’ik se governu seidauk prepara recurso humano, lei, no governansa?
Se regulasaun seidauk forte, korupsaun hela, no juventude la iha oportunidade, entaun integrasaun bele aumenta desigualidade. Produtu estranjeiru bele domina merkadu, no ema ki’ik bele haluha. Petani sira mos tauk katak sira sei la hetan proteksaun se merkadu livre la fó prioridade ba produtu lokal.
Transformasaun depende ba tolu fundasaun: edukasaun juventude, supremasia lei, no governansa diak. Juventude tenke hetan treinamentu atu bele konkurénsia iha merkadu rejionál. Lei tenke forte atu proteje kontratu no evita korupsaun. Governansa diak tenke fó prioridade ba feto, ema suku, no ema marginal.
Sensibilidade katóliku hatudu katak solidaridade no dignidade povu mak prioridade. Timor-Leste tenke fó atensaun ba ema ki’ik, la de’it ba grafiku ekonomia. Se membru ASEAN de’it kona-ba komérsiu no kresimentu, la kona-ba povu, entaun Timor-Leste arrisku lakon identidade moral nian.(Ato Lekinawa Costa-ucanews)***

