Primeiru Ministru Austrália Albanese Vizita Timor-Leste atu Diskute Seguransa no Gás

TIMOROMAN.COM-Primeiru Ministru Austrália, Anthony Albanese, sei hatudu hakarak Austrália atu aprofunda relasaun iha área seguransa no enerjia bainhira nia halo diskursu iha Parlamentu Timor-Leste iha loron Kuarta-feira, iha vizita primeiru nia ba nasaun vizinha iha norte ne’e hanesan lider.

Vizita ida ne’e akontece bainhira nasaun ki’ik katólika ida ne’e, ne’ebé mos hetan inflénsia hosi Xina, kontinua husi esforsu atu dezenvolve sentral eletrisidade gás natural liquefeitu (LNG) iha tasi ibun iha sul Timor-Leste, la’ós iha sidade Darwin iha Austrália.

Albanese sei halo diskursu iha Parlamentu Timor-Leste no mos hasoru Prezidente José Ramos-Horta no Primeiru Ministru Xanana Gusmão.

Tuir informasaun hosi parte diskursu ne’ebé partilha ona antes, Albanese sei hanoin fali kooperasaun entre forsa militár Timor-Leste no Austrália durante Segunda Guerra Mundial hanesan ezemplu istória no valor sira ne’ebé halo nasaun rua sai maluk no belun.

“Ita haree ba futuru hamutuk. Parceria foun ne’ebé makaas liu iha área seguransa, enerjia no reziliénsia ekonómika,” hanesan liafuan ne’ebé nia sei hatete iha Parlamentu.

Ramos-Horta hateten iha fulan kotuk liu ba kotuk katak nia fiar katak projetu gás boot ida sei dezenvolve hamutuk ho Austrália depois hosi atrasu tinan barak.

Kompanhia enerjia Austrália, Woodside Energy, no Governu Timor-Leste konkorda iha fulan Dezembru atu estuda projetu ho kapasidade 5 juta tonelada métrika iha kampu Greater Sunrise, ne’ebé estima iha 5,1 triliun pé cúbiku gás, área ida ne’ebé Austrália diskute ona hosi tinan 1980-an, uluk ho Indonézia.

Kompanhia petroleu nasionál Timor Gap iha kontrolu liu hosi 56% kampu gás ne’ebé lokaliza cerca 140 km iha sul Timor-Leste no liu hosi 400 km hosi Darwin.

Ho populasaun to’o 1,4 juta ema, Timor-Leste sai ona membru Perhimpunan Bangsa-Bangsa Asia Tenggara (ASEAN) iha fulan Outubru no agora esforsa atu hadia fali nia ekonomia ne’ebé fragil.

Timor-Leste asina akordu estratéjiku ho Xina iha tinan 2023 kona-ba infraestrutura no dezenvolvimentu, ne’ebé uluk Ramos-Horta hateten katak la inklui kooperasaun militár.

Austrália sai ona parceiru ajuda no seguransa boot liu ba Timor-Leste desde independénsia hosi Indonézia iha tinan 2002, ne’ebé hetan apoiu hosi forsa paz Austrália.

Sikap agresivu Xina iha esforsu atu hari relasaun seguransa ho nasaun dezenvolvimentu sira ne’ebé besik Austrália halo alarmi iha Canberra, no reforma defenza Austrália agora foka liu ba proteje dalan tama iha parte norte.

Timor-Leste lokaliza cerca 700 km iha noroeste Austrália.***

Share this :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *