Vietnam prontu atu Kompartilha Experiénsia iha Área Telekomunikasaun no AI ho Timor-Leste
TIMOROMAN.COM-Iha lokraik loron 16 Janeiru 2026, iha Hanoi, Ministru Sains no Teknologia, Nguyen Manh Hung, halo enkontru bilateral ho Ministru Transportes no Komunikasaun Timor-Leste, Miguel Marques Gonçalves Manetelu, iha okaziaun atu participa iha Enkontru Ministru Digital ASEAN ne’ebé 6 (ADGMIN 6).
Durante enkontru ne’e, Ministru Nguyen Manh Hung hatete parabéns ba Timor-Leste tanba sai membru pleno ASEAN no mos agradece ba Ministru Miguel Marques Gonçalves Manetelu tanba nia partisipasaun ativa iha sesaun Konferénsia ADGMIN ke-6. ASEAN ne’ebé agora iha membru 11 fó fase dezenvolvimentu foun ba rejiaun ida-ne’e.
Iha apreséntasaun kona-ba modelu Universidade Digital, Ministru Nguyen Manh Hung hatete katak Vietnam implementa sistema aprendizagem distância ne’ebé permite estudante iha área lokal atu servisu ao mesmo tempo kontínua estuda, la presiza ba cidade boot. Kostu anuál kursu mak tuir por volta de 500 USD, ho total 2.000 USD ba programa estudu hotu-hotu.
Vietnam hakarak suporta Timor-Leste atu implementa modelu ida-ne’e, ne’ebé estudante bele aprende iha universidade ho lian barak hanesan Inglés, Françes no Rúsia.
Ministru Nguyen Manh Hung mos agradece ba Governu Timor-Leste tanba kria kondisaun favorável ba empresa Vietnam, espesialmente Viettel, atu investe no opera di’ak iha Timor-Leste.
Fo frekuénsia tan ba Viettel iha Timor-Leste (Telemor) sei fó benefísiu boot ba povu Timor-Leste tanba bandwidth ne’ebé boot liu no velocidade ne’ebé aas liu. Ministru ne’e fó ezemplu Vietnam, ne’ebé distribui frekuénsia 5G ba operador rede husi tinan 2024, tanba ne’e velocidade internet móvel dobla iha fin tinan 2025.
Ministru Nguyen Manh Hung hatete katak Viettel la’ós deit empresa telekomunikasaun, maibé mos opera iha área barak hanesan teknologia informasaun, transformasaun digital, AI, sentru dadus, servisu pos no rede telefone fixu. Vietnam hakarak Timor-Leste kontinua kooperasaun atu espandi servisu hanesan-ne’e.
Alén de ne’e, Vietnam prontu atu kompartilha nia experiénsia iha dezenvolvimentu politika, inklui Lei Telekomunikasaun, Lei Frekuénsia, Lei Transformasaun Digital no Lei AI; no prontu atu organiza delegasaun traballu direto ka fó suporta aprendizagem online ba Timor-Leste.
Vietnam iha escola formasaun espesial ba ofisiál no funsionáriu públiku iha área sains no teknologia, telekomunikasaun no transformasaun digital. Timor-Leste bele haruka ofisiál atu aprende no simu formasaun. Ministru Nguyen Manh Hung mos konfirma katak se presiza hamosu fali Nota Entendimentu (MoU) ne’ebé asina iha tinan 2025 iha Bangkok iha kuadru ADGMIN 5, Ministériu Sains no Teknologia prontu atu asina fali ho kontéudu ne’ebé espandi.
Kona-ba teknologia digital no AI, Ministru Nguyen Manh Hung hatete katak Vietnam haree teknologia digital hanesan instrumentu atu supera dezafiu dezenvolvimentu. Tanba ne’e, nasaun dezenvolve iha problema barak ne’ebé presiza rezolve, ne’ebé mos oportunidade atu implementa teknologia no espesialmente aplikasaun AI. Vietnam prontu atu kompartilha aplikasaun digital no AI ne’ebé espesífiku no prátiku ho Timor-Leste.***

